El Niño là gì? Nguyên nhân, tác động và dự báo El Niño 2026

El Niño là gì? Đây là hiện tượng khí hậu – đại dương có thể gây ra những thay đổi đáng kể về nhiệt độ, lượng mưa và thời tiết trên toàn cầu. Tại Việt Nam, El Niño thường liên quan đến nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Vậy El Niño hình thành như thế nào, tác động ra sao và dự báo El Niño 2026 có gì đáng chú ý? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. El Niño là gì?

El Niño là một trong những pha nóng của hệ thống khí hậu ENSO (El Niño–Southern Oscillation), được đặc trưng bởi sự ấm lên bất thường của nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, đi kèm với những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển.

Nói đơn giản, trong điều kiện bình thường, gió tín phong thổi từ đông sang tây dọc khu vực xích đạo Thái Bình Dương, đẩy lớp nước ấm về phía Indonesia và Australia. Ở phía đông Thái Bình Dương, nước lạnh từ dưới sâu trồi lên bề mặt, giúp duy trì nhiệt độ thấp hơn.

Khi El Niño xuất hiện, gió tín phong suy yếu, nước ấm tích tụ ở phía tây dịch chuyển về phía trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Quá trình nước lạnh trồi lên cũng suy yếu, khiến nhiệt độ bề mặt biển tại khu vực này tăng lên.

Vậy ENSO là gì?

ENSO (El Niño–Southern Oscillation) là một dao động khí hậu tự nhiên của hệ thống đại dương – khí quyển ở khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương.

ENSO gồm ba trạng thái chính:

El Niño và La Niña là hai pha đối lập của ENSO, trong khi trạng thái trung tính nằm giữa hai pha này. Chu kỳ chuyển đổi không diễn ra theo lịch cố định nhưng thường xuất hiện với khoảng cách khoảng 2–7 năm.

Tham khảo thêm: Những thứ xuất hiện trong phim khoa học viễn tưởng – TOP 10 thiết bị “VIP”

2. Nguyên nhân hình thành El Niño

El Niño hình thành do sự tương tác giữa nhiệt độ đại dương, gió và hoàn lưu khí quyển. Có thể hình dung quá trình này qua các bước:

1. Gió tín phong suy yếu

Trong điều kiện bình thường, gió tín phong thổi từ phía đông sang phía tây dọc xích đạo Thái Bình Dương. Khi gió này suy yếu, khả năng giữ nước ấm ở khu vực phía tây Thái Bình Dương giảm xuống.

2. Nước ấm dịch chuyển về phía đông

Khối nước ấm tích tụ ở phía tây Thái Bình Dương bắt đầu lan về khu vực trung tâm và phía đông. Điều này khiến nhiệt độ mặt nước biển tại vùng xích đạo phía đông tăng lên.

3. Hiện tượng nước lạnh trồi lên suy yếu

Ở khu vực ngoài khơi Nam Mỹ, nước lạnh giàu chất dinh dưỡng thường trồi từ tầng sâu lên bề mặt. Khi El Niño hình thành, quá trình này suy yếu, khiến nước mặt tiếp tục ấm lên và ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển, đặc biệt là các quần thể sinh vật phụ thuộc vào nguồn dinh dưỡng từ tầng nước sâu.

4. Khí quyển thay đổi theo

Nước biển ấm hơn làm thay đổi khu vực đối lưu và phân bố mưa. Vùng mưa lớn có thể dịch chuyển về phía trung tâm hoặc phía đông Thái Bình Dương. Sự thay đổi này tiếp tục tác động đến hệ thống áp suất, gió và dòng tia, tạo ra những ảnh hưởng thời tiết ở các khu vực rất xa nơi El Niño hình thành.

Tham khảo thêm: Giả thuyết Riemann là gì? Bài toán thiên niên kỷ đã được giải đáp chưa

3. El Niño xuất hiện bao lâu một lần?

El Niño không xuất hiện theo một chu kỳ cố định. Theo NOAA, các sự kiện El Niño thường xảy ra khoảng 2–7 năm một lần và thường kéo dài khoảng 9–12 tháng, mặc dù một số sự kiện có thể kéo dài lâu hơn.

WMO cho biết El Niño thường bắt đầu phát triển trong khoảng tháng 3–6 và có xu hướng đạt cường độ cao nhất vào khoảng tháng 11 đến tháng 2, nhưng thời điểm và cường độ của từng sự kiện có thể khác nhau.

Do đó, không nên hiểu rằng cứ sau đúng 3 hoặc 4 năm El Niño sẽ xuất hiện một lần.

4. Làm thế nào để xác định El Niño?

Các cơ quan khí tượng theo dõi nhiều chỉ số đại dương và khí quyển để xác định ENSO.

Một trong những khu vực quan trọng nhất là Niño 3.4, nằm ở vùng trung tâm Thái Bình Dương xích đạo.

Theo tiêu chí vận hành của NOAA, điều kiện El Niño bao gồm nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 cao hơn mức trung bình khoảng 0,5°C trở lên trong một khoảng thời gian đủ dài, đồng thời phải có sự phản ứng tương ứng của khí quyển như sự suy yếu của gió tín phong và sự dịch chuyển của mô hình mưa nhiệt đới.

Các nhà khoa học cũng sử dụng những chỉ số như:

• Niño 1+2
• Niño 3
• Niño 3.4
• Niño 4
• Oceanic Niño Index (ONI)
• Relative Oceanic Niño Index (RONI)
• Các chỉ số về gió, áp suất và lượng mưa.

WMO cho biết RONI ngày càng được sử dụng để đánh giá mức độ ấm lên tương đối của khu vực đại dương, qua đó phân biệt tốt hơn giữa tín hiệu ENSO và xu hướng nóng lên dài hạn của đại dương.

Tham khảo thêm: Kim loại cứng nhất là gì? Top 5 những kim loại có độ cứng cao nhất hiện nay

5. El Niño ảnh hưởng đến thời tiết như thế nào?

Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của El Niño là tác động không giống nhau ở mọi nơi. Một khu vực có thể mưa nhiều hơn trong khi khu vực khác lại đối mặt với hạn hán.

5.1 Nam Mỹ

Các quốc gia ven bờ phía đông Thái Bình Dương như Peru và Ecuador thường có nguy cơ mưa lớn, lũ lụt cao hơn trong một số giai đoạn El Niño. Trong khi đó, nhiệt độ nước biển tăng và hiện tượng nước lạnh trồi lên suy yếu có thể ảnh hưởng đáng kể đến năng suất sinh học và ngành thủy sản tại khu vực này.

5.2 Australia và Indonesia

El Niño thường liên quan đến điều kiện khô hơn và nguy cơ hạn hán cao hơn tại Australia và Indonesia. Điều kiện khô nóng kéo dài cũng có thể làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

5.3 Đông Phi và một số khu vực châu Á

Tác động của El Niño có thể làm thay đổi mô hình mưa theo mùa. WMO ghi nhận El Niño thường liên quan đến lượng mưa tăng tại một số khu vực Đông Phi trong mùa mưa ngắn, nhưng có thể làm giảm mưa tại một số khu vực khác vào những mùa khác nhau.

Điều này cho thấy không thể dùng một quy luật duy nhất để dự báo tác động của El Niño cho toàn thế giới.

Tham khảo thêm: BYOD là gì? Tìm hiểu về BYOD và xu hướng làm việc hiện đại

6. El Niño ảnh hưởng đến nhiệt độ toàn cầu ra sao?

El Niño thường tạo ra một tác động làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, đặc biệt khi kết hợp với xu hướng nóng lên dài hạn do biến đổi khí hậu.

WMO cho biết El Niño mạnh năm 2023–2024 đã tạo thêm một tác động ấm tạm thời lên nền nhiệt vốn đã tăng do biến đổi khí hậu, góp phần khiến 2024 trở thành năm nóng nhất được ghi nhận tại thời điểm đó.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: El Niño không phải nguyên nhân duy nhất gây nóng lên toàn cầu.

El Niño là một dao động khí hậu tự nhiên. Biến đổi khí hậu do phát thải khí nhà kính là xu hướng dài hạn khác. Hai yếu tố có thể tương tác và làm cho một số hiện tượng cực đoan trở nên nghiêm trọng hơn.

WMO hiện không cho rằng biến đổi khí hậu làm tăng rõ ràng tần suất hoặc cường độ El Niño, nhưng nền khí hậu ấm hơn có thể khuếch đại tác động của một số hiện tượng cực đoan liên quan đến El Niño.

Tham khảo thêm: Top 10 bảng cảm ứng dạy học chất lượng, giá tốt nhất hiện nay

7. El Niño ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào?

Đây là nội dung đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam vì El Niño có thể ảnh hưởng đến nhiệt độ, lượng mưa, nguồn nước, nông nghiệp và nguy cơ xâm nhập mặn.

Theo các đánh giá của cơ quan khí tượng Việt Nam, trong những năm El Niño, Việt Nam thường có xu hướng:

• Nhiệt độ cao hơn trung bình;
• Nắng nóng gia tăng;
• Lượng mưa có xu hướng thiếu hụt;
• Nguy cơ hạn hán tăng;
• Nguồn nước mặt và dòng chảy có thể suy giảm;
• Nguy cơ xâm nhập mặn tăng tại các khu vực ven biển;
• Một số khu vực có thể chịu ảnh hưởng bởi mùa mưa kết thúc sớm;
• Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới có thể thay đổi.

Tuy nhiên, El Niño không đồng nghĩa với việc toàn bộ Việt Nam đều khô hạn hoặc không có mưa lớn. Các tác động thực tế còn phụ thuộc vào cường độ El Niño, thời điểm, khu vực và sự tương tác với những hình thái khí hậu khác.

8. Khu vực nào ở Việt Nam có nguy cơ cao bị ảnh hưởng El Niño?

Theo Cục Khí tượng Thủy văn, trong giai đoạn El Niño 2026–2027, Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là những khu vực cần đặc biệt theo dõi nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

• Trung Bộ: Nền nhiệt cao và lượng mưa thiếu hụt có thể làm gia tăng áp lực lên nguồn nước, đặc biệt trong các giai đoạn khô hạn kéo dài.
• Tây Nguyên: Thiếu hụt mưa kết hợp với nhu cầu nước lớn cho sản xuất nông nghiệp có thể làm tăng nguy cơ thiếu nước và ảnh hưởng đến sản xuất.
• Đồng bằng sông Cửu Long: Đây là khu vực đáng chú ý do nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể gia tăng khi dòng chảy từ thượng nguồn giảm.

VTV dẫn thông tin từ cơ quan khí tượng cho biết từ đầu năm 2027, ranh mặn 4 g/l có thể xuất hiện cách biển khoảng 25–30 km và có khả năng lấn sâu hơn trong các đợt triều cường từ tháng 2 đến tháng 4.

Tham khảo thêm: Lớp học trực tuyến là gì? Tìm hiểu chi tiết về hình thức học online hiện đại

9. El Niño 2026–2027: Diễn biến mới nhất

Cập nhật tháng 8/2026: El Niño 2026–2027 đang là một trong những vấn đề khí hậu đáng chú ý.

Theo Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc NOAA, trong bản cập nhật ngày 13/8/2026, El Niño đang mạnh lên. Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực phía đông Thái Bình Dương xích đạo đã cao hơn mức trung bình trên 2°C ở một số khu vực, trong khi chỉ số Niño 3.4 tháng 7 đạt khoảng +1,4°C. NOAA đánh giá xác suất xuất hiện một sự kiện El Niño rất mạnh trong mùa thu và mùa đông Bắc bán cầu 2026–2027 là trên 90%.

Tại Việt Nam, Cục Khí tượng Thủy văn cũng nhận định El Niño 2026–2027 đã hình thành và có khả năng tiếp tục duy trì với xác suất cao, kéo dài sang năm 2027.

Theo báo cáo được công bố tháng 7/2026, các mô hình dự báo cho thấy xác suất El Niño đạt cường độ từ vừa đến mạnh trong những tháng cuối năm ở mức khoảng 88–98%; kịch bản El Niño rất mạnh cũng đang được theo dõi.

Cục Khí tượng Thủy văn đưa ra các kịch bản để phục vụ công tác chuẩn bị.

Kịch bản 1: El Niño trung bình đến mạnh

Nếu El Niño đạt mức trung bình đến mạnh và suy yếu trong đầu năm 2027:

• Nhiệt độ tại Việt Nam có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5–1°C;
• Lượng mưa có thể thiếu hụt khoảng 10–20%;
• Dòng chảy trên nhiều lưu vực có thể giảm khoảng 10–20%;
• Nguy cơ hạn hán và thiếu nước tăng tại nhiều khu vực.

Kịch bản 2: El Niño mạnh kéo dài

Nếu El Niño duy trì cường độ cao và kéo dài sang năm 2027, áp lực đối với nguồn nước sẽ lớn hơn.

Các khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt mưa và nguồn nước nghiêm trọng hơn, đồng thời nguy cơ xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long tăng.

10. El Niño có phải là nguyên nhân trực tiếp gây mọi hiện tượng thời tiết cực đoan?

Không. Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. El Niño là một yếu tố khí hậu quan trọng có khả năng làm thay đổi xác suất xuất hiện của một số kiểu thời tiết ở từng khu vực. Nhưng nó không thể giải thích mọi trận mưa lớn, đợt nắng nóng, bão hay hạn hán.

Tác động thực tế còn phụ thuộc vào:

• Cường độ El Niño;
• Thời gian El Niño xuất hiện;
• Vị trí và cấu trúc vùng nước ấm;
• Gió mùa;
• Dao động khí quyển;
• Nhiệt độ nền của khí hậu;
• Các dao động khí hậu khác như Indian Ocean Dipole;
• Điều kiện địa phương.

WMO nhấn mạnh rằng không có hai sự kiện El Niño hoàn toàn giống nhau và ngay cả khi ENSO ở trạng thái trung tính, các hiện tượng thời tiết cực đoan vẫn có thể xảy ra.

FAQs

1. El Niño kéo dài bao lâu?

Một sự kiện El Niño thường kéo dài khoảng 9–12 tháng, nhưng có thể ngắn hơn hoặc kéo dài lâu hơn tùy từng sự kiện.

2. El Niño xuất hiện bao nhiêu năm một lần?

El Niño thường xuất hiện khoảng 2–7 năm một lần, nhưng chu kỳ không cố định.

El Niño có làm Việt Nam nóng hơn không?

Có xu hướng. Tại Việt Nam, El Niño thường liên quan đến nền nhiệt cao hơn, nắng nóng gia tăng và lượng mưa có xu hướng thiếu hụt. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa từng khu vực và từng sự kiện.

3. El Niño có gây hạn hán ở Việt Nam không?

El Niño có thể làm tăng nguy cơ hạn hán và thiếu nước, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Tuy nhiên, hạn hán không chỉ do El Niño mà còn phụ thuộc vào lượng mưa, nguồn nước, dòng chảy và nhiều yếu tố khí hậu khác.

4. El Niño 2026 có mạnh không?

Theo bản cập nhật NOAA ngày 13/8/2026, El Niño 2026 đang mạnh lên và xác suất xảy ra một sự kiện rất mạnh trong mùa thu – đông Bắc bán cầu 2026–2027 được đánh giá trên 90%.

5. El Niño có phải là biến đổi khí hậu không?

Không. El Niño là một dao động khí hậu tự nhiên của hệ thống ENSO, còn biến đổi khí hậu là xu hướng thay đổi dài hạn của hệ thống khí hậu. Tuy nhiên, hai yếu tố có thể tương tác và làm gia tăng một số tác động cực đoan.