Điền kinh Paralympics là gì? Việt Nam có tham gia Điền kinh Paralympics không?

Điền kinh Paralympics là một trong những môn thể thao nổi bật tại Thế vận hội dành cho người khuyết tật, quy tụ các nội dung chạy, nhảy, ném và đẩy với hệ thống phân loại riêng nhằm bảo đảm tính công bằng trong thi đấu. Vậy Điền kinh Paralympics là gì và Việt Nam có tham gia môn thể thao này không? Hãy cùng tìm hiểu những nội dung thi đấu, cách phân loại vận động viên và dấu ấn của Điền kinh Việt Nam tại đấu trường Paralympic.

1. Điền kinh Paralympics là gì?

Điền kinh Paralympics, hay Para Athletics, là phiên bản điền kinh dành cho các vận động viên đủ điều kiện tham gia thể thao Paralympic. Môn này được đưa vào chương trình Paralympic ngay từ Paralympic Games đầu tiên tại Rome năm 1960 và duy trì liên tục cho đến nay. Tại Paris 2024, điền kinh là môn thể thao có số lượng vận động viên và số nội dung tranh huy chương lớn nhất trong chương trình Paralympic, với 1.128 vận động viên từ 152 quốc gia/vùng lãnh thổ và 164 nội dung trong kho dữ liệu kết quả chính thức.

Điểm đặc biệt của Para Athletics là vận động viên không thi đấu theo một nhóm khuyết tật duy nhất. Các vận động viên được đánh giá và xếp vào những sport class khác nhau dựa trên mức độ ảnh hưởng của tình trạng khuyết tật đến khả năng thực hiện các động tác thể thao.

3. Điền kinh Paralympics có những nội dung nào?

Các nội dung của Para Athletics được chia thành hai nhóm lớn: track & jump trên đường chạy và sân nhảy, cùng field events dành cho các nội dung ném/đẩy.

3.1. Các nội dung chạy

Nhóm nội dung chạy bao gồm nhiều cự ly khác nhau, từ chạy nước rút đến các cự ly trung bình và dài. Tùy từng hạng thi đấu, vận động viên có thể chạy bằng chân, sử dụng chân giả hoặc thi đấu bằng xe lăn.

Một số nội dung tiêu biểu gồm:

• 100 m
• 200 m
• 400 m
• 800 m
• 1.500 m
• 5.000 m

Ở Paris 2024, chương trình điền kinh có nhiều hạng thi đấu khác nhau. Chẳng hạn, nội dung 100 m có thể được tổ chức cho các lớp T11, T12, T13, T34, T37, T38, T47, T63… tùy chương trình cụ thể. Kho dữ liệu kết quả chính thức của Paralympics cho thấy hệ thống thi đấu được phân chia rất chi tiết theo từng sport class.

3.2. Đua xe lăn

Đua xe lăn là một trong những nội dung nổi bật của Para Athletics. Vận động viên sử dụng xe đua chuyên dụng và thi đấu ở các lớp T32–T34 hoặc T51–T54, tùy dạng và mức độ ảnh hưởng chức năng.

Khác với chạy thông thường, kỹ thuật điều khiển xe, lực đẩy bằng tay, khả năng giữ tốc độ và chiến thuật trên đường đua đóng vai trò rất quan trọng.

3.3. Nhảy xa

Nhảy xa Paralympics áp dụng cho nhiều nhóm vận động viên khác nhau. Tùy sport class, vận động viên có thể thi đấu không dùng chân giả hoặc sử dụng chân giả.

Các yếu tố quyết định thành tích vẫn bao gồm tốc độ chạy đà, kỹ thuật giậm nhảy, khả năng kiểm soát cơ thể trên không và kỹ thuật tiếp đất.

3.4. Các nội dung ném và đẩy

Nhóm field events bao gồm nhiều nội dung như:

• Đẩy tạ
• Ném đĩa
• Ném lao
• Ném chùy (club throw)

Tùy khả năng vận động, vận động viên có thể thi đấu ở tư thế đứng hoặc ngồi. Hệ thống sport class được thiết kế riêng cho từng nhóm để bảo đảm sự tương đồng tương đối về mức độ ảnh hưởng chức năng giữa các đối thủ.

Tham khảo thêm: [TOP 50] Bảng xếp hạng quân sự thế giới 2026 | Việt Nam nằm ở vị trí nào?

4. Phân loại vận động viên trong điền kinh Paralympics

Classification là một trong những yếu tố quan trọng nhất của Para Athletics. Mục tiêu của hệ thống này không đơn giản là phân loại vận động viên theo tên gọi khuyết tật, mà là xác định mức độ tình trạng khuyết tật ảnh hưởng đến khả năng thi đấu trong môn thể thao cụ thể.

Theo World Para Athletics, để đủ điều kiện thi đấu, vận động viên phải có một dạng khuyết tật thuộc nhóm được công nhận và đáp ứng các tiêu chí tối thiểu theo quy định phân loại của môn. Para Athletics hiện công nhận 10 dạng khuyết tật đủ điều kiện, bao gồm các dạng khuyết tật thể chất, khiếm thị và khuyết tật trí tuệ.

Ý nghĩa của ký hiệu T và F

Khi xem kết quả điền kinh Paralympics, bạn thường bắt gặp các ký hiệu như T11, T12, T38, T54, F11, F20, F64…

• T = Track: nhóm nội dung đường chạy và nhảy.
• F = Field: nhóm nội dung ném/đẩy.
• Con số phía sau thể hiện sport class cụ thể.

Ví dụ, T11–T13 dành cho các vận động viên khiếm thị; T20 dành cho vận động viên có khuyết tật trí tuệ; các nhóm T35–T38 liên quan đến những dạng suy giảm khả năng phối hợp vận động; T61–T64 dành cho các vận động viên thi đấu với chân giả trong những điều kiện được quy định.

Điều quan trọng là cùng một tình trạng khuyết tật không nhất thiết dẫn đến cùng một sport class ở mọi môn thể thao, bởi classification mang tính đặc thù theo từng môn. Một vận động viên có thể đáp ứng tiêu chí ở một môn nhưng không nhất thiết đủ điều kiện ở môn khác.

Tham khảo thêm: TOP 4 vị tướng đánh trận giỏi nhất Việt Nam – Chi tiết

5. Vì sao vận động viên khiếm thị có người chạy cùng người dẫn đường?

Một hình ảnh đặc trưng của điền kinh Paralympics là vận động viên khiếm thị chạy cùng guide runner. Ở một số hạng khiếm thị, vận động viên có thể sử dụng người dẫn đường để hỗ trợ định hướng trên đường chạy. Người dẫn đường và vận động viên thường được kết nối bằng một dây buộc chuyên dụng, giúp duy trì khoảng cách và phối hợp chuyển động.

Tuy nhiên, không phải mọi vận động viên khiếm thị đều bắt buộc phải có người dẫn đường. Quy định phụ thuộc vào sport class và nội dung thi đấu. Chẳng hạn, vận động viên T12 có thể lựa chọn chạy cùng guide hoặc thi đấu một mình trong những điều kiện được quy định.

6. Luật thi đấu điền kinh Paralympics có giống Olympic không?

Về nền tảng, Para Athletics vẫn dựa trên các nguyên tắc chung của môn điền kinh: vận động viên phải hoàn thành cự ly hoặc thực hiện kỹ thuật đúng quy định, thành tích được đo bằng thời gian hoặc khoảng cách và người có kết quả tốt nhất sẽ giành chiến thắng.

Tuy nhiên, Para Athletics có những điều chỉnh và quy định riêng để phù hợp với từng nhóm vận động viên. Những điều chỉnh này có thể liên quan đến thiết bị hỗ trợ, cách xuất phát, việc sử dụng guide runner hoặc điều kiện kỹ thuật của từng sport class.

World Para Athletics ban hành bộ Rules and Regulations riêng cho môn Para Athletics. Trang chính thức hiện công bố bộ quy định áp dụng từ 1/9/2026, cùng với bộ quy tắc phân loại của môn.

7. Thành tích điền kinh Paralympics có thể phá kỷ lục thế giới không?

Có. Para Athletics chứng kiến rất nhiều kỷ lục thế giới được thiết lập và phá vỡ qua các kỳ Paralympic.

Tại Paris 2024, riêng môn Para Athletics đã chứng kiến hơn 40 kỷ lục thế giới bị phá. Một trong những màn trình diễn đáng chú ý là Jaydin Blackwell lập kỷ lục thế giới ở nội dung 100 m nam T38 với thành tích 10,64 giây.

Những con số này cho thấy trình độ chuyên môn của Para Athletics ngày càng cao, khi công nghệ, phương pháp huấn luyện, thiết bị hỗ trợ và khả năng thi đấu của vận động viên liên tục được cải thiện.

Tham khảo thêm: Tổng hợp các đời Tổng Bí Thư Việt Nam qua các thời kỳ

Kết luận

Điền kinh Paralympics không chỉ là phiên bản dành cho vận động viên khuyết tật của môn điền kinh thông thường mà là một hệ thống thi đấu thể thao đỉnh cao với luật lệ, phân loại và các điều chỉnh chuyên biệt. Từ chạy nước rút, đua xe lăn, nhảy xa đến các nội dung ném và đẩy, mỗi sport class đều đặt ra những yêu cầu riêng về kỹ thuật và thể lực.

Với hệ thống classification ngày càng hoàn thiện cùng sự phát triển của huấn luyện và công nghệ hỗ trợ, Para Athletics đang ngày càng trở thành một trong những môn thể thao nổi bật nhất của Paralympic, đồng thời liên tục tạo ra những kỷ lục và màn trình diễn ấn tượng trên đấu trường quốc tế.